Seksueel Overdraagbare Aandoeningen (SOA)

Seksualiteit, weerbaarheid en rolopvattingen zijn belangrijk in de ontwikkeling en opvoeding van meisjes en jongens. Jongeren met een laag sociaal economische achtergrond zijn relatief kwetsbaar, omdat er niet altijd sprake is van een sluitende context. 

Een sluitende context betekent dat meiden en jongens zowel thuis, in de wijk als op school worden geconfronteerd met expliciete, bij voorkeur niet-stereotype boodschappen rondom seksualiteit, weerbaarheid en rolopvattingen. Discussie en debat leiden tot het expliciteren en bijstellen van meningen over deze onderwerpen.

Risicogedrag

Van onveilig vrijen ofwel seksueel risicogedrag is sprake als men onbeschermde geslachtsgemeenschap of anale seks heeft met seksueel ervaren personen en/of met personen die intraveneus drugs gebruik(t)en. Door dergelijk risicogedrag kunnen ziekteverwekkers worden overgedragen en kunnen seksueel overdraagbare aandoeningen (soa) ontstaan. Voorbeelden van soa zijn aids (hiv-virus), chlamydia, syfilis, gonorroe en herpes. Verder kan men via seksueel contact besmet raken met het humaan papillomavirus, dat mede een bepalende factor is voor het ontstaan van baarmoederhalskanker.

Uit recent onderzoek onder jongeren en jongvolwassenen (15-35 jaar) blijkt dat van de mensen met losse partners in het afgelopen half jaar iets meer dan de helft (51% van de mannen en 65% van de vrouwen) niet altijd een condoom gebruikten bij het vrijen. Dit betekent dat binnen de totale groep 15- tot 35-jarigen 7% van de mannen en 6% van de vrouwen potentieel seksueel risicogedrag vertoont.

Binnen de groep laagopgeleide jongeren hebben relatief meer 12- tot 17-jarigen ervaring met vrijwel alle vormen van seks met een partner dan binnen de groep hoogopgeleide jongeren. Van de jongeren met seksuele ervaring heeft bovendien een groter percentage van de laagopgeleiden vier of meer verschillende sekspartners gehad. Het condoomgebruik bij seks met de laatste partner verschilt nauwelijks tussen hoog- en laagopgeleide jongeren. Bij preventieactiviteiten verdienen de laagopgeleide jongeren dan ook niet vanwege een slechter beschermingsgedrag extra aandacht, maar vanwege hun seksuele ervaring en aantal sekspartners.

Risico onder Surinaamse en Marokkaanse jongeren

Jongens van Surinaamse en Marokkaanse afkomst hebben mogelijk een groter soa-risico, omdat ze relatief vaak meerdere sekspartners (tegelijk) hebben gehad. Ook meisjes van Surinaamse afkomst lopen mogelijk een groter risico, omdat ze behalve met hun vaste sekspartner ook seks hebben gehad met anderen. Een relatief grote groep van de Marokkaanse en Surinaamse jongens gebruikt altijd een condoom bij seks met de laatste partner. Maar aangezien niet duidelijk is of ook juist degenen met meerdere sekspartners (tegelijk) voldoende beschermd vrijen, zijn deze jongeren toch als mogelijke risicogroep te beschouwen.

Er is een aantal factoren van belang voor het al dan niet veilig vrijen. Het betreft onder andere de kennis over de risico’s van onveilig vrijen, de houding ten opzichte van het condoomgebruik en het al dan niet bespreekbaar kunnen maken van het condoomgebruik. Steeds meer jongeren kennen de term soa. De houding ten aanzien van condoomgebruik daarentegen verandert nauwelijks. Behalve deze persoonsgebonden factoren beïnvloeden ook omgevingsfactoren het vrijgedrag, zoals opvattingen over seksualiteit in de samenleving en de beschikbaarheid van condooms.

Regionaal soa-centrum Den Haag

Het Regionaal soa-centrum Den Haag is een samenwerkingsverband tussen de GGD Den Haag en de GGD Zuid-Holland West. Cliënten met een verhoogd risico op seksueel overdraagbare aandoeningen (soa’s) kunnen zich in het centrum gratis en anoniem laten testen op chlamydia, gonorroe, syfilis, hiv en hepatitis b. De behandeling van een eventueel gevonden chlamydia, gonorroe of syfilis is ook gratis. Een verwijzing van de huisarts is niet nodig.

Wie behoren tot de doelgroepen van het soa-centrum?

• jongeren tot en met 24 jaar
• mannen die seksueel contact hebben met mannen
• prostituees en klanten van prostituees
• mensen met veel wisselende seksuele contacten
• mensen die zijn gewaarschuwd door iemand met een soa
• mensen met klachten die wijzen op een soa
• mensen afkomstig uit gebieden waar veel soa’s voorkomen
• mensen met een partner uit één van bovenstaande groepen
• mensen die persé anoniem willen blijven en een verhoogd risico hebben op soa’s

Voor jongeren onder de 25 jaar is het soa-consult gecombineerd met Sense (www.sense.info). Dit betekent dat er desgewenst aandacht is voor onderwerpen als:

• seksualiteit in het algemeen
• seksueel geweld
• ongewenste zwangerschap
• anticonceptie
• seksuele problemen
• etc.

Op het Regionaal soa-centrum Den Haag is één tot vier procent van de bezoekers van niet-Nederlandse afkomst. Dat is opvallend, omdat op 1 januari 2009 40% van de bevolking van Den Haag een niet-Nederlandse achtergrond had (Bron Gezondheidsmonitor Den Haag 2010). Blijkbaar weet de allochtone Haagse bevolking het soa-centrum nog niet goed te vinden (of zoekt elders hulp?).

Op basis van de incidentie van soa’s en hiv in allochtone groepen in Den Haag en op basis van de ervaringen van de werknemers van het soa-centrum, kan voorzichtig worden geconcludeerd dat het kennisniveau m.b.t. soa’s binnen deze groepen ontoereikend is. Daarnaast bestaat het idee dat er vaak sprake is van risicovol seksueel gedrag.

In 2010 heeft het Regionaal soa-centrum een werkgroep allochtonen, bestaande uit drie sociaal verpleegkundigen, in het leven geroepen. De doelstellingen van de werkgroep:

1. Het vergroten van het bereik van het soa-centrum onder verschillende groepen met een andere culturele achtergrond dan de Nederlandse. Met het vergroten van het bereik wordt bedoeld dat er meer personen geïnformeerd zijn over het aanbod van het soa-centrum en dat meer mensen zich op het centrum of op een andere locatie laten testen.
2. Het vergroten van de kennis over soa’s/hiv bij eerder genoemde groepen, met als einddoel het komen tot veiliger seksueel gedrag m.b.t. soa’s/hiv.
3. Het vergroten van de kennis van de medewerkers van het soa-centrum over eerder genoemde groepen, in relatie tot soa’s/hiv en Sense.